Kto dziś z boju szybko zmyka, jutro zwalczy przeciwnika

Dotarł do mnie wczoraj reprint pracy Johna Cruso The Art of Warre, or militarie discourses of levying, marching, encamping; and embattailing an armie. Oryginalne wydanie pochodzi z 1639 roku i jest de facto tłumaczeniem na język angielski francuskiej pracy Du Praissaca Les discours militairies. Stąd też opisy dotyczą armii francuskiej i wynikają z jej doświadczeń z pierwszej połowy XVII wieku. Od czasu do czasu pozwolę sobie coś z tej pracy zacytować.

Pierwsza próbka dotyczyć będzie roli kawalerii. Jest ona podzielona na dwie formacje: jazdę (horse) i kirasjerów. W skład tej pierwszej wchodzi lekka jazda (light horse) i karabinierzy (carbines). Wydaje mi się, że pewne rzeczy mogły tu zostać zgubione w tłumaczeniu z francuskiego na angielski, pozwolę sobie więc wytłumaczyć jak to rozumiem[1]. Lekka jazda to szwoleżerowie[2]: wyposażeni w hełmy (kapaliny lub burgonety), napierśniki i (czasami) napleczniki, uzbrojeni w pałasz, parę pistoletów i długą broń palną[3]. Karabinierzy[4] to generalnie odpowiednik arkebuzerów w innych armiach tego okresu: uzbrojeni byli identycznie jak szwoleżerowie, de facto po wymianie przez tych pierwszych arkebuzerów na muszkietony obydwie formacje były uzbrojone identycznie. Niektórzy teoretycy piszący w XVII wieku stawiają znak równości pomiędzy karabinierami i dragonami, nic nie wskazuje jednak na to, żeby w tym akurat przypadku Du Praissac/Cruso mieli właśnie dragonów na myśli.

Oto jak autor(zy) wyobraża(ją) sobie użycie takiej jazdy w kampanii (tłumaczenie własne z języki angielskiego):

Zadaniem (tych) oddziałów jest zawsze badać i odnajdywać nowe drogi i trasy, którymi mógłby nadciągnąć nieprzyjaciel i by zawsze krążyć wokół (wojsk) nieprzyjaciela; stąd też (by wykonywać takie zadania) muszą wyruszać na długie wielodniowe wyprawy, ale (z tego powodu) nie muszą wystawiać wart w nocy (a tylko) przy swojej kwaterze (a nie na straży całej armii).

W czasie operacji oblężniczej[5] wysyła się ich by siali spustoszenie, zdobywali przejścia[6], atakować miasta[7], harcować[8] i łapać jeńców, by zdobywać informacje o stanie miast.

Nie przynosi żadnej hańby lekkiej jazdy, jeżeli ucieka (od przeciwnika) galopem, bo też do jej zadań należy zarówno (by) walczyć, wycofywać się jak i następować (w stronę przeciwnika), (niezależnie od tego czy jest) 10 (naszych) przeciw 50, 30 (naszych) przeciw 100; muszą więc (lekkokonni) być dobrze wyszkoleni w uporządkowanym odwrocie, a także w odrywaniu się od liczniejszego przeciwnika (by potem) zaatakować go ponownie w dogodnym czasie, wedle własnej odwagi i oceny (sytuacji).

O kirasjerach mamy o wiele krótszą i mniej treściwą wzmiankę. Cruso nie używa francuskiej nazwy gendarmes, a angielskiej cuirassiers. Zaznacza, że to specjalna formacja, podlegająca wyłącznie dowódcy całej armii – podczas gdy lekką jazdą dowodzi generał jazdy. Według planu bitewnego i widzimisię generała, kirasjerzy mogą walczyć w każdej części szyku bitewnego. Jazda ta ma nigdy nie odwracać się plecami (do wroga)i z tego powodu winna być ciężej uzbrojona[9].

---

[1] Posłużę się tu niezwykle interesującą pracą French armies of the Thirty Years’ War autorstwa Stephane’a Thion.

[2] Fr. Chevau légers.

[3] Do 1621 roku używali arkebuzów, po tym roku zastąpionych przez muszkietony.

[4] Fr. Carabins.

[5] Tzn. gdy nasza armia oblega twierdzę, a nie jest oblegana…

[6] Może chodzi o zabezpieczanie mostów, brodów i tym podobnych?

[7] W znaczeniu wzniecania w mieszczanach paniki, a nie w celu zdobycia miast.

[8] Ang. To skirmish.

[9] Chodzi tu oczywiście o uzbrojenie ochronne, w porównaniu z lekką jazdą. 

A cuirassier in russett armes, befittingly horsed

[to już ostatki wpisów przed przerwą – w czwartek blog przechodzi w tryb off line na miesiąc]

W roku 1632 w Cambridge ukazała się praca pod przydługim tytułem: Militarie instructions for the cavallrie:  Rules and directions for the service of horse, collected out of divers forrain authors, ancient and modern, and rectified and supplied according to the present practice of the Lowe-Countrey warres. Jej autor – John Cruso – mimo że nie był zawodowym żołnierzem, a co najwyżej dobrze oczytanym samoukiem, dokonał bardzo ciekawego zestawienia prac uznawanych za najważniejsze w kontynentalnych szkołach wojowania. W oparciu o teksty von Wallhausena, Basty i Melzo (tych trzech panów to klasyka ówczesnej myśli wojskowej) powstała praca, która stała się wzorcem dla oficerów kawalerii podczas ECW. Co prawda Cruso, nie będąc świadkiem zmian zachodzących w taktyce i wyposażeniu kawalerii na polach bitew Wojny Trzydziestoletniej, nie był w stanie opisać nowych trendów w rozwoju kawalerii, wciąż jednak jego praca była bardzo ważna, zwłaszcza w mocno zacofanej jeżeli chodzi o reformę kawalerii Anglii.

Poniżej fragmenty z pracy Cruso, opisujące idealne wyposażenie kirasjera. Pozwalam sobie wrzucić zapis oryginalny, urocza jest ta angielszczyzna. Cruso zalecał, by kirasjer dosiadał rumaka wysokiego na piętnaście dłoni (fifteen hands high), to jednak opisy wyposażenia są tu najciekawsze:

A close casque or head-piece, gorget, breast, pistol proof (as all the cuirasse in every piece of it) and caliver proof (by addition of placate) the back, pouldrons, vanbraces, 2 gauntlets, tasses, culets or guard de rein, all fitting to his bodie: A good sword (which was to be very stiffe, cutting and sharp-pointed) with girdle and hangers, so fastened to his cuirasse that he might readily draw it: a buff coat with long skirts to wear between his armour and his clothes. (...) two cases with good firelocks, pistols hanging at his saddle, having the barrel of 18 inches long and the bore of 20 bullets to the pound (or 24 rowling in) (...) his saddle and bit must be strong, and made after the best manner (...) he is to have his bridle made with a chain to prevent cutting.

Więcej smaczków z tej pracy w marcu…